روزهای چهارشنبه و پنجشنبه هفته گذشته "موسسه متحد خدمات سلطنتي مطالعات دفاعي و امنيتي"Royal United Services Institute for Defense and Security Studies در لندن که به طور اختصاری به آن روسی (RUSI)گفته می شود (و معمولا ایرانی ها برای خودداری از عدم انتساب آن به کشور روسیه مسامحتا به آن راسی می گویند) میزبان همايش دو روزه بين‌المللي تحت عنوان "سياست و تروريسم، همایش اداره امنیت داخلی و انعطاف پذیری" بود که با برگزاري هفت نشست تخصصي و انجام بیست سخنراني برگزار شد.

موسسه راسی در سال 1831 تاسیس شده و با 176 سال قدمت در نوع خود قدیمی ترین موسسه پژوهشی، انتشاراتی و رایزنی در امور دفاعی و امنیتی به شمار می رود. دفتر این موسسه در خیابان معروف وایت هال در منطقه وست مینستر رو به روی خیابان داونینگ استریت و خانه های شماره 10 و 11 محل دفتر نخست وزیری و وزارت خزانه داری و در کنار مجموعه مرکزی وزارت دفاع بریتانیا قرار دارد.

من معمولا اگر فرصت باشد و موضوع مورد علاقه ام باشد و نشست ها کاملا محرمانه و بسته نباشد سعی می کنم در برنامه های راسی شرکت کنم. این بار نیز از مدتی پیش در این همایش ثبت نام کرده و در اغلب جلسات آن شرکت کردم.

شرکت برخی از نشست های راسی به شرط ثبت نام و دعوت آزاد است، برخی از آن ها منوط به اجازه و تایید مخصوص است و برخی نیز سری و بسته و فقط بر مبنای دعوت خاص است. به مدد چند سال ارتباط و حضور مستمر در مجامع آکادمیک و رسانه ای بریتانیا، اگر موضوع باب میلم باشد معمولا در موارد اول و دوم راسی امکان شرکت به من داده می شود.

در این همايش دوروزه شماري از مقامات اجرايي، انتظامي، امنيتي، كارشناسان، صاحبنظران محققان و روزنامه نگاران امور مبارزه با تروريسم و ريشه‌يابي آن از کشورهای مختلف جهان شركت داشتند. مانند بسیاری دیگر از همایش های این چنینی با وجود حضور شماری از شرکت کنندگان رسمی و غیر رسمی از کشورهای مختلف جهان، من تنها ایرانی حاضر در این همایش بودم. البته خبرنگار رادیو فردا در لندن هم در نشست بعد از ظهر روز دوم همایش شرکت کرد.

در این همایش من قصد داشتم فقط گوش کنم، یاد بگیرم و یادداشت بردارم، ولی سخنرانی یکی از مدیران وزارت خارجه بریتانیا موجب شد تا برخلاف تصمیم قبلی وارد یک مجادله کوتاه ولی خیلی سخت با او بشوم که در جای خود ذکرش خواهم کرد.

محورهای اصلی این همایش ریشه یابی تروریسم، تلاش برای یافتن راهکارهای اساسی و شیوه های تعامل بین المللی برای مقابله با این مساله، تلاش برای فتح عقل و دل مردم جهان برای حمایت از سیاست های ضدتروریستی در غرب و همچنین یافتن راه حل هایی برای حل پارادوکس حفظ تعادل بین حفظ امنیت اجتماعی از یک سو و تداوم آزادی های دمکراتیک و مدنی بود. معضل کاملا جدی که در جوامع غربی امروز به پاشنه آشیل یا چشم اسفندیار دمکراسی از یک جهت و مبارزه جدی با تروریسم از جهت دیگر تبدیل شده است.

سخنران افتتاحيه اين همايش لرد "چارلز فالكونر" (Lord Charles Falconer) وزير امور قانون اساسي در دولت كارگري بریتانیا و یکی از متحدان اصلی "تونی بلر" نخست وزیر بود كه تحت عنوان "قوانين ضد تروريسم در صحنه عمل" نظرات خود را بيان كرد.

وزير امور قانون اساسي بریتانیا، در سخنان خود به نقل از مقامات امنيتي کشورش از كشف ‪ ۳۰توطئه جدي تروريستي، ‪ ۲۰۰شبكه فعال دهشت افكني، ‪۱۶۰۰ عنصر فعال در اين زمينه و بيش از ‪ ۲۰محاكمه در حال جريان مرتبط با تروريسم در پنج سال اخير در بریتانیا خبر داد.

فالكونر تروريسم و راهكارهاي پيشگيري و مقابله با آن را بسيار پيچيده و داراي ظرائف بسيار دانست كه صرفا با قانون‌گذاري و تمهيدات معمول دولتي و بدون ضمانت‌هاي اجرايي و حمايت مردم در سراسر جهان عملي نخواهد شد و قبل از تصويب هر گونه قانون مبارزه با تروريسم، بايد سازوكارها و سياست‌هاي ضروري مربوط به اجراي چنين قوانيني را چه در جامعه و چه در سازمانهاي اجرايي و انتظامي فراهم آورد.

این سیاستمدار و حقوق دان بریتانیایی مبارزه با تروريسم را امري ارزشي دانست و گفت:براي پيشبرد يك حركت ارزشي لازم است قلب و افكار عمومي با اين امر همراه و هماهنگ باشد و بدون توجيه و جلب اعتماد مردم چه در صحنه داخلی و چه در عرصه بین المللی نمي‌توان به طور كامل با تروريسم مقابله كرد.

لرد فالکونر در راستای حل معضل حفظ تعادل بين امنيت اجتماعي و حقوق مدني فردي و اجتماعي و فدا نكردن يك جنبه براي پيشبرد جنبه‌ ديگر گفت: بايد به افكار عمومي در عمل نشان داد كه قوانين ضدتروريسم افراد بي‌گناه را هدف نمي‌گيرد و مردم بايد بدانند كه اين محدوديتها در جهت حفظ منافع و امنيت آنان است و براي پيشبرد مبارزه با تروريسم بايد در عمل نشان داد كه قوانين ضد تروريستي ابزار سركوب افراد و اقوام خاصي نبوده و بدون تبعيض نسبت به همه اجرا مي‌شود.

وي در پايان سخنانش گفت: تروريسم را سلاح ضعيفان مي‌نامند. براي مقابله با آن بايد از نظر معنوي قوي شده و بر سر ارزش‌هاي خود كوتاه نياييم. ارزش هايي چون حقوق بشر، آزادي و حكومت قانون سلاجهاي واقعا موثر در مبارزه با تروريسم هستند.

ديگر سخنران اصلي روز نخست این همايش "توني مكنالتي" (Tony McNulty) معاون انتظامي، امنيتي و امنیت جوامع و معاون سابق امور مهاجرت وزارت كشور بریتانیا بود كه تحت عنوان "چالش‌هاي مبارزه پليس با دهشت‌افكني" نظرات خود را ارايه كرد.

آقای مکنالتی با اشاره به ضرورت كار جدي فرهنگي و اجتماعي دراز مدت عليه روي آوردن نسل جوان به آموزه ها و اقدامات تروريستی گفت: برخلاف بيشتر جرايم، مبارزه با تروريسم را بايد بسيار زودتر از زمان وقوع آن آغاز كرد.

به گفته معاون وزير كشور بریتانیا، تروريستها بسيار هوشمند عمل مي‌كنند، شيوه‌هاي تروريستي مرتبا و به سرعت در حال تكامل هستند و اگر سيستم‌هاي انتظامي و امنيتي با اين روند هماهنگ نباشند دير يا زود فجايعي در جامعه رخ خواهد داد.

مکنالتی معتقد بود که بدون حمايت همه جانبه مردم و شوراها و انجمن‌هاي محلي نمي‌توان اميدي به پيروزي در مبارزه با دهشت افكني و انواع حركت‌هاي خشونت‌طلبانه و افراطي داشت و اين همراهي جز با آموزش و حسن نيت متقابل به دست نمي‌آيد.

در ادامه اين همايش خانم "ماريوت لزلي" (Mariot Leslie) مديركل "تهديدهاي دفاعي و راهبردي" وزارت خارجه بریتانیا و سفیر سابق این کشور در نروژ درباره سياست ضد تروريستي بين‌المللي بریتانیا سخنراني كرد.

لزلي گفت: سياستهاي مبارزه با تروريسم دولت محدود به مرزهاي كشور نمي‌شود و تعامل گسترده‌اي با ديگر كشورها و سازمان‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي در اين زمينه وجود دارد و بايد به مردم كشورهاي ديگر از جمله مسلمانان جهان نشان داد كه كشورهاي غربي و انگليس دشمن آنها نيستند و ضرورت دارد كه ريشه‌هاي دشمني را شناخت و با آن مقابله كرد.

وي فتح قلوب و اذهان مردم جهان توسط كشورهاي غربي براي مبارزه ريشه‌اي و فراگير با تروريسم و از بين بردن زمينه‌هاي فرهنگي،ايدئولوژيك و اجتماعي را اقداماتي ضروري براي پايان دادن به دهشت‌افكني در جهان نام برد.

پس از سخنان اين مقام وزارت خارجه بریتانیا (که شخصا و صرف نظر از اظهارات و مقام اداریش انسانی دوست داشتنی و بانویی بسیار موقر و محجوب است) من دو سوال از او پرسیدم که تا حد زیادی جنجال آفرین شد.

نخست از او پرسیدم: آيا فكر نمي‌كنيد آزادي فعاليت سازمانهاي تروريستي چون "سازمان مجاهدين خلق" در بریتانیا با وجود اصرار و تاكيد دولت شما، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا بر تروريست بودن آن ها، نشانگر نوعي سياست متضاد و دوگانه با تروريسم و تروريستها است و بر این اساس ایرانی ها حق دارند نسبت به صداقت کامل شما در مبارزه جدی با تروریسم تردید کنند؟

این مقام وزارت خارجه بریتانیا در کمال تعجب گفت: از فعاليت آزادانه اين سازمان در كشورش خبر ندارد و اين سازمان به علت آن كه در فهرست گروههاي ممنوعه تروريستي در بریتانیا و اروپا قرار دارد، حق فعاليت تحت هيچ عنوان و سازمان پوششي را ندارد.

من مجددا به خانم لزلی متذکر شدم که اين تشكيلات تحت عنوان خودخوانده و پوششی "شوراي ملي مقاومت" در انگليس بریتانیا است و اعضا، هواداران و ماموران آن همه روزه در خیابان های لندن به عنوان سازمانی خیریه از مردم اعانه می گیرد و خود من امروز در کنار ایستگاه آندرگراند (مترو) چنسری لین در مرکز لندن سه نفر از ماموران آنان را دیدم که مشغول تبلیغ و جمع آوری پول برای سازمان خود بودند.

مدیر کل تهديدهاي دفاعي و راهبردي وزارت خارجه بریتانیا در پاسخ و در کمال حیرت من و دیگران خطاب به من گفت: در این صورت شما وظیفه داشتید که سریعا پلیس محل را مطلع کنید تا این افراد را دستگیر کنند.

من گفتم: خانم محترم شما مطمئنا شوخی می فرمایید: اولا این افراد در سراسر لندن آزادانه به کار مشغولند و ثانیا سازمانی که در پارلمان بریتانیا در بین نمایندگان مجلس عوام و مجلس لردها دارای لابی قوی و جدی برای از بین بردن نام خود در فهرست گروه های ممنوعه تروریستی دارد را چگونه می توان تحویل پلیس داد؟

سوال دوم من که کمی هم حالت سخنرانی به خود گرفت در باب سیاست فتح قلوب و اذهان مردم مشرق زمین و به خصوص مردم ایران بود. پرسیدم: "روزگاری در اوایل قرن بیستم مردم ایران به غلط یا به درست از دست مظالم حکام خود در سفارت بریتانیا بست می نشستند. پس از آن در سال 1907 روسی و بریتانیا رسما ایران را به قلمرو نفوذ خود تقسیم کردند و سپس طی دو مرحله در سال های 1921 و 1953 از کودتاهای علیه حکومت های وقت ایران حمایت و حتی آن را هدایت کردند.

من ادامه دادم: خانم مادلن آلبرایت وزیر خارجه آمریکا در سال 2000 ضمن اذعان به دخالت غیرقانونی کشورش در کودتای سال 1953 رسما از آن عذرخواهی کرد. دولت بریتانیا نه تنها از این بابت از ایرانی ها عذرخواهی نکرده، بلکه با وجود دهها و صدها کتاب، خاطرات و سند منتشر شده هنوز از پذیرش دخالت خود در این ماجرا سر باز می زند. این موضوع هیچ ارتباطی با سیاست های دیروز و امروز دولت های ایرانی ندارد و مستقیما با ملت ایران طرف است. شما در این شرایط چگونه از ایرانی ها می خواهید که به شما اطمینان کنند و سیاست های بین المللی شما را صادقانه فرض کنند؟

مديركل دفتر تهديدهاي دفاعي و راهبردي وزارت خارجه بریتانیا بدون دادن پاسخ مستقيم به اين سوال گفت: قرائت‌ها و روايات مختلفي از تاريخ معاصر وجود دارد و بايد ديد كه واقعيت اين امر چه بوده است. من از این موضوعات اطلاع چندانی ندارم.

من در آن موقع متوجه نشدم، ولی بعدا در هنگام تنفس و پذیرایی چشمم به خانم "الیزا منینگهام-بولر" (Eliza Manningham- Buller) مدیر کل "ام.آی.فایو" (MI5) (سازمان امنیت داخلی بریتانیا) افتاد که بی سر و صدا در همایش شرکت کرده بود. فکر می کنم از ابتدا نبود و از ابتدای نشست دوم در جلسه حاضر شده بود.

راستش از دیدن این خانم برای اولین بار خیلی جا خوردم. راستش نمی دانم اگر قبل از مجادله با مقام وزارت خارجه هم این خانم را دیده بودم آیا باز هم جرئت می کردم سوالاتم را بپرسم یا نه؟ همین بهتر که ندیدمش. در موقع تنفس هم چند بار به من لبخند یا زهرخندی زورکی زد.

نکته جالب دیگر در مورد خانم منینگهام- بولر این بود که در پایان روز نخست همایش به همراه دو سه نفر از سخنرانان و شرکت کنندگان، بدون مراقب و محافظ از ساختمان خارج شدند و در برابر چشمان حیرت زده من یک تاکسی صدا کرد و به محل سکونت یا کار خود رفت.

من قبلا چندین بار وزرا و وکلا و مدیران ارشد دولتی بریتانیایی را در خیابان و قطار و اماکن عمومی بدون همراه و محافظ دیده بودم، ولی فکر نمی کردم که بالاترین مقام امنیت داخلی این کشور هم این گونه در انظار عمومی ظاهر شود.

یک نکته دیگر این بود که چند نفر از جمله یک استاد دانشگاه برونل و یک دانشجوی دوره دکترای دانشگاه اسکس در هنگام تنفس از سوال من ابراز خوشحالی کردند. در عین حال یک سیاستمدار بریتانیایی و عضو سابق وزارت خارجه هم که متاسفانه نامش را فراموش کرده ام با طعنه و کنایه به من گفت: اگر بریتانیا باید از ایران بابت 28 مرداد عذرخواهی کند پس ایران هم باید به دلیل اشغال و جنگ در دوره هخامنشی از یونانی ها پوزش بخواهد.

من گفتم: از جنگ ایران و یونان چند هزار سال گذشته، ولی ماجرای 28 مرداد هنوز زنده و تازه است. وانگهی من گفتم شما حتی به آن اذعان و اعتراف هم نمی کنید. عذرخواهی پیشکشتان. ضمنا قانع کردن من و امثال من مقیم لندن کار چندان سختی نیست. اگر می توانید با این استدلال های بچگانه مردم عادی ایران را راضی و قانع کنید.

آخرين سخنران نخستين روز اين همايش "جاناتان پاريس" محقق آمريكايي موسسه پژوهشي "هادسن" در لندن بود كه بررسي مقايسه‌اي از مساله تروريسم و رشد انديشه‌هاي تندرو اسلامگرايانه در فرانسه و انگليس ارايه كرد.

آقای پاریس در سخنان خود تاکید کرد که در حال حاضر انديشه‌هاي افراطي در اروپا و در ميان جوانان‪ ۱۶تا ‪ ۲۵ساله مسلمان رشدي شتابان داشته و سياستهاي مختلف دولتي و غيردولتي نيز نتوانسته مانع از رشد اين معضل شود. ولی در مجموع به دلايل مختلفي سياستهاي دولت انگليس در كنترل و مقابله با تروريسم و ريشه‌هاي آن موفقتر از دولت فرانسه بوده است.

وي مساله فاصله كمتر بين درآمد و ثروت مسلمانان با اکثریت سفید پوست اروپایی تبار جامعه انگليس در مقايسه با فقر و محروميت بيشتر مسلمانان در فرانسه را دليلي براي خطرناكتر و جديتر بودن تروريسم و افراطي‌گري در فرانسه دانست.

در روز دوم این همایش، نشستی مربوط به مباحث روانكاوانه تروريسم و ابعاد آن برگزار شد و طی آن خانم "آن اسپكهارد" استاد دانشگاه "جورج تاون" آمريكا و "بروك راجرز" استاد "كينگز كالج" دانشگاه لندن بر ضرورت بررسي كاربردي شرايط روحي و رواني جوانان سوق داده شده به سوي خشونت و دهشت افكني تاكيد كردند.

آنان اعلام كردند كه اين موضوع بايد يكي از محورهاي كوشش‌هاي بلند مدت فرهنگي و اجتماعي براي ريشه‌كن كردن تروريسم باشد. در ادامه اين مبحث راجرز اعلام كرد، در موارد بسياري مجروحان و تاثير گرفتگان از حوادث تروريستي و دوستان و نزديكان آنان به حال خود رها مي‌شوند، در حاليكه وظيفه سازمان‌هاي دولتي و موسسات مشاوره‌اي خيريه اين است كه با امداد رساني روحي و معنوي به اين افراد، مانع تداوم درد و رنج آنان و تبديل آن به ياس و كينه شوند.

در يكي از دیگر سخنراني‌ها، دكتر "ريچارد جكسون" استاد دانشگاه منچستر اعلام كرد كه رسانه‌ها و سياستمداران غربي برخلاف شعارهاي اوليه خود گاه به عنوان خشكاندن ريشه‌هاي تروريسم با تفكر اسلام‌گرايي نيز مقابله مي‌كنند.

جكسون بر خلاف برخی نظرات مطرح شده در همایش گفت: بسياري اسلام‌گرايان و حتي بنيادگرايان تنها به صورت نظري در پي تحقق ديدگاه‌هاي خود هستند و مي‌خواهند در فرآيند دمكراتيك و مدني جوامع خود مشاركت داشته باشند.

جکسون گفت: تبليغات رسانه‌هاي غربي گاه بين انديشه افراد و خشونت‌گرائي عملي تفاوتي نگذاشته و خود در عمل به بهانه ممنوعيت تمجيد از تروريسم باعث تشديد شرايط و تشويق اسلام گرايان مسالمت جو به اقدامات تروريستي مي‌شود."

استاد دانشگاه منچستر ضمن انتقاد شدید از طرح اسلاید و روی جلد برنامه همایش از تحريك عواطف مسلمانان به خصوص در جوامع غربي به علت بكار بردن هر روزه تعبيراتي چون "اسلام تندرو، تروريسم اسلامي، راديكاليسم اسلامي و مسلمانان خشونت گرا" از اقدامات اخير وزارت خارجه بریتانیا و اتحاديه اروپا براي جايگزيني اين گونه تعابير غيردقيق و تحريك‌كننده استقبال كرد.

اسلاید اصلی و طرح روی جلد کتابچه راهنمای همایش تصویری از ابو حمزه المصری امام سابق مسجد فینزبری پارک در شمال لندن بود که در شرایطی که ماموران پلیس او و هوادارانش را محاصره کرده در حال ادای نماز جماعت در خیابانند.

ابوحمزه هم اکنون زندانی است و به دلیل تحریک و تشویق به تروریسم در زندان شدیدا حفاظت شده بلمارش در جنوب لندن به سر می برد. همان زندانی که لرد فالکونر در سخنانش در این همایش از قول مخالفان بلر به آن لقب گوانتاناموی بریتانیا را داد.

آخرين سخنران اين همايش "داود عبدالله" معاون دبيركل "شوراي مسلمانان بريتانيا" مهم ترین و فراگیرترین تشکل مسلمانان بریتانیا بود كه در سخنانی نسبتا ضعیف، از هم گسیخته و انفعالی به بيان برخي از مواضع مسلمانان اين كشور و سازمان خود در قبال سياستهاي ضد تروريستي در كشورش پرداخت.

شاید مهم ترین بخش از سخنان دکتر عبدالله این بود: دولتهاي غربي با تقسيم‌بندي "تروريسم بد و خوب" مي‌خواهند به اقدامات رژيم اسراييل عليه مردم فلسطين صحه بگذارند. حال آنكه دهشت افكني و تروريسم دولتي به مراتب فجيع‌تر از اقدامات افراد يا سازمان هاي خشونت طلب است. مسلمانان بارها خشونت طلبي و توسل به تروريسم براي رسيدن به اهداف سياسي را تقبيح كرده‌اند ولي دولتهاي غربي حاضر به محكوم‌كردن اقدامات وحشيانه و غيرانساني اسراییلی ها عليه فلسطيني‌ها نيستند.

عبدالله گفت: كشورهاي غربي با سوء‌استفاده از سياستها و قوانين ضدتروريستي به طور روزمره و سیستماتیک به آزار و تحريك مسلمانان مي‌پردازند و هر روز شرايط زندگي را براي پيروان دين اسلام دشوارتر مي‌كنند.

پس از سخنان داود عبدالله نماینده سفارت اسراییل از او پرسید که آیا قتل دهها جوان اسراییلی در کلوب شبانه توسط نیروهای انتحاری فلسطینی را تروریسم می داند یا نه؟ عبدالله در ابتدا گفت ما این اقدامات را نکوهش می کنیم ولی از تروریستی خواندن آن خودداری کرد. او وقتی با اصرار نماینده اسراییل مواجه شد گفت: باشد! این اقدام هم تروریستی و محکوم است.

در مجموع حضور در این همایش برای من بسیار مفید و آموزنده بود. ای کاش مقامات ریز و درشت سیاسی، فرهنگی و رسانه ای ایرانی مقیم بریتانیا هم مانند نمایندگان دیگر کشورهای دور و نزدیک جهان مجالی می یافتند و وقت گران بها و ضیغ خود را صرف حضور در چنین برنامه هایی نیز می کردند.