این یادداشت کوتاه درباره برخی نکات تجربی در زمینه تصویربرداری شخصی و فوری از اسناد، کتب، نشریات و نسخ خطی است. این نوشته در اصل، حدود دو ماه قبل به فرموده و خواسته دوست نادیده‌ای که در آلمان به پژوهش بر روی نسخه‌های خطی شرقی مشغول است تهیه و ارسال شد. متن کنونی نسخه بلندتر و به روز شده آن نوشته، با حذف تعارفات مرسوم در نامه نگاری خصوصی است. باید یادآور شوم که من نه عکاسم و نه حتی به اندازه یک عکاس نیمه حرفه‌ای از این فن سررشته دارم. چیزی که می‌خوانید صرفا تجربه کسی است که در طول یک دهه اخیر یا شخصا، و یا از طریق نظارت بر کار همکارانش، بیش از دویست هزار برگ سند تاریخی یا نسخه خطی را تصویربرداری دیجیتالی کرده است:

امروزه بسیاری از موسسات پژوهشی، آرشیوی و کتابخانه‌های مهم جهان به تدریج و برخلاف سیاست‌های گذشته، اجازه تصویر برداری شخصی از اسناد و نسخه‌های خطی را به مراجعان و کاربران عمومی می‌دهند. برای کارهای کم حجم (از نظر تعداد صفحات) اکثر دوربینهای دیجیتالی موجود در بازار خوب هستند و کیفیتشان برای تصویربداری از اسناد تاریخی و/یا نسخ خطی مناسب است. مساله وقتی تفاوت می کند که شما در زمانی محدود و مشخص می خواهید حجم زیادی (مثلا بالای صد برگ) را تصویربرداری کنید. در این صورت چند نکته مهم هستند:

  1. برای افزایش کیفیت کار عکاسی، حتی المقدور باید از سه پایه استفاده کرد. البته بسیاری از کتابخانه‌ها، به دلایل ایمنی و امنیتی، اجازه ورود سه پایه شخصی را نمی‌دهند و برخی نیز خود سه پایه‌هایی کاملا حرفه‌ای و مناسب را برای تسهیل کار مراجعان تعبیه کرده‌اند.
  2. دو- اگر به هر دلیلی امکان استفاده از سه پایه وجود نداشت، باید از دوربین‌هایی استفاده کرد که مجهز به فناوری تثبیت کننده تصویر و ضد لرزش دست هستند. البته اکنون این فناوری رواج یافته و بسیاری از دوربین‌های معمولی نیز مجهز به این مزیت هستند.
  3. دوربین مورد استفاده در کارهای پرحجم ترجیحا بهتر است مجهز به ال.سی.دی متحرک (صفحه دید متحرک) باشند. این ویژگی برای عکاسان حرفه‌ای در دیگر موارد عکاسی چندان ضرورتی ندارد، ولی در عکاسی در کتابخانه یا آرشیو به شما این اجازه را می دهد که در مدت طولانی کار و با استفاده از سه پایه مجال نشستن در حین عکاسی و در عین حال دقت بیشتر در عکاسی را داشته باشید.
  4. برخلاف ذهنیت غالب موجود، پیکسل بالای دوربین چندان تاثیری در کار تصویر برداری از سند و کتاب، در سایزهای معمولی (مثلا تا سایز A3) را ندارد. هرچند امروزه اغلب دوربین‌های مناسب برای این کار معمولا از نظر پیکسل نیز استاندارد بالایی دارند.
  5. در حال حاضر، تقریبا هیچ یک از آرشیوها و کتابخانه ها در جهان اجازه ورود اسکنر معمولی شخصی مراجعان به داخل سالن مراجعات و قرائت خانه را نمی‌دهند. با این همه اخیرا اسکنرهای بسیار کوچکی به بازار وارد شده‌اند که به سادگی و سرعت تصویر برداری کرده و فایل عکس را مستقیما به لپ تاپ انتقال می‌دهند و ورودشان به کتابخانه ها و آرشیوها هم ممکن و مجاز است. تا سه سال قبل سیستم اسکنر بدون تماس (تاچ لس) فقط مختص دستگاههای عظیم چاپی و بسیار گران بودند اخیرا این سیستمها نیز مانند بقیه فناوریها به تدریج کوچک و ارزان شده اند. برای نمونه نگاه کنید به این دستگاه که کوچک که در صورت تا شدن اندازه یک خط کش متوسط است و حدود 150 دلار قیمت دارد: http://hdjoys.com/e-loam-portable-scanner-s300-with-usb-port-camera-video-recorder-48.html
  6. اسکنرهای مورد استفاده مجاز از نظر آرشیوها و کتابخانه ها دست کم دارای چهار ویژگی هستند. الف- بسیار کوچک و قابل حمل بودن، ب- عدم فلاش زدن در موقع تصویربرداری، ج- تصویر برداری از بالا و بدون نیاز به خواباندن کتاب/سند روی آن و د- عدم تماس با کاغذ در حین تصویر برداری در هیچ شرایطی. چون اکثر اسکنرهای معمولی و شخصی بدون تماس با کاغذ قادر به تصویر برداری از کاغذ نیستند.
  7. برخلاف تصور عمومی، دوربین‌های اس.ال.آر حرفه‌ای که قابلیت تعویض لنز را دارند، معمولا برای کار طولانی و حجم بالای تصویر برداری از سند یا کتاب چندان مفید نیستند. اغلب این دوربین‌ها فاقد ال.سی.دی متحرک هستند، به دلیل قابلیت و حساسیت بالای لنز در زمان عکاسی، ولو با بستن صدای آن، سر و صدا دارند که در صورت کار زیاد می‌تواند مانع آسایش دیگر مراجعان شود. شرکت‌های بزرگ دوربین سازی اخیرا چند نمونه خوب از دورینهای اس.ال.آر دارای ال.سی.دی متحرک را روانه بازار کرده‌اند. برای نمونه از این دست می توان به دوربین‌های کانن (انواع سری‌های 6 و 60) و نیکون (مدل‌های 5100 و 5100 دی) اشاره کرد.
  8. باید توجه داشت که ال.سی.دی متحرک در دوربین‌های حرفه‌ای و اس.ال.آر اساسا برای تسهیل در امر فیلم برداری تعبیه شده نه کار عکاسی. لذا در صورت استفاده مداوم از ال.سی.دی متحرک یا Live view در عکاسی، اولا صدای دوربین زیاد خواهد شد، ثانیا سرعت تصویر برداری به میزان قابل توجهی کاهش می یابد و ثالثا، عمر باتری دوربین برای هر دوره مصرف به شدت کوتاه خواهد شد.
  9. برای عکاسی در حجم بالا و مدت طولانی تصویربرداری با دوربین‌های کوچک‌تر، بهتر است از نوع دوربین‌هایی که اصطلاحا به آن‌ها Bridge و یا SLR like گفته می‌شود استفاده کرد. این‌ها دوربین‌هایی هستند که کوچک‌تر از دوربینهای اس.ال.آر هستند و لنز آن‌ها هم ثابت است ولی پل بین دوربین‌های حرفه ای و آماتور بوده و ضمنا از نظر استحکام، میزان عمر مفید و قابلیت‌های فنی به دوربین‌های حرفه ای و اس.ال.آر شبیه هستند.
  10. شرکتهای پاناسونیک، سونی، فوجی، کانن و نیکون نمونه‌های مطلوب و مناسبی از این نوع دوربین‌ها در بازار دارند. با توجه به بررسی‌های من، در حال حاضر بهترین نمونه‌ها برای کار در آرشیو و کتابخانه این دو مورد هستند: Canon Powershot SX40 HS  و Nikon Coolpix P500

در مورد تصوربرداری از اسناد و کتابهای مختلف نیز تجربیات ریز دیگری وجود دارند که در صورتی که عمری باقی بود به بررسی و نقل آنها می‌پردازم. بدیهی است که دانش و تجربه استفاده از دوربین‌های دیجیتال در مراکز تحقیقاتی به این جا محدود و ختم نشده و همچنان ادامه خواهد یافت.