گزارشها و رویدادهای مربوط به  ایران در سال 1973 میلادی از لا به لای اسناد رسمی محرمانه و منتشر نشده در آرشیو ملی بریتانیا -بخش دوم

 

گزارش سالانه 1972:

سفارت بریتانیا در تهران با پیروی از سنت همه ساله خود در آغاز سال 1973 نیز روزشمار و گزارش تحلیلی مبسوطی را در مورد ایران در سال گذشته (1972) منتشر کرد. در این گزارش که نوشته پیتر رمزباتوم سفیر کبیر وقت بریتانیا در تهران خطاب به بخش شرقی وزارت خارجه انگلیس و به تاریخ 22 دسامبر 1972 (اول دی 1350) است موضوعات مختلفی از قبیل جنبه های مثبت و منفی در روابط دوجانبه, تداوم ناآرامیها و مخالفتهای سیاسی و نظامِی, نیروهای مسلح و قراردادهاِی خارجِی نظامی, شرایط اقتصادی ایران و تداوم مذاکرات ایران با کنسرسیوم بین المللی نفت از مهمترین موضوعات مطرح شده در این گزارش است.

 

پیتر رمزباتوم سفیر کبیر بریتانیا گزارش محرمانه سالانه مربوط به 1972 خود در مورد ایران را با این عبارت پرمعنا و بسیار تامل برانگیز آغاز می کند: "یک سال موفق دیگر برای شاه و خوشبختانه برای منافع بریتانیا در ایران." با این همه در همین گزارش تاکید شده که در مجموع سال 1971 با توجه به برگزاری جشنهای دو هزار و پانصد ساله, اعزام نیروهای نظامی ایران به جزایر تنب بزرگ, تنب کوچک و ابوموسی, نسبت به سال 1972 دارای موفقیت بیشتری برای شخص شاه بود. در بخش دیگری از این گزارش محرمانه در مورد فعالیتهای مخالفان رژیم آمده است: "کسانی که بیشتر اخبار در مورد آنان بود مخالفان و یا چریکها بودند. فعالیتهای مخالفان به خصوص در زمینه بمب گذاری مشخصتر و با تاثیرگذارِی آشکارتر از سال 1971 بود و اوج شدت در زمان دیدار پرزیدنت نیکسون [از تهران] بود." با این حال رمزباتوم معتقد است که ناآرامیهای دانشجویی در سال 1972 تا حد زیادی کاهش یافته و اوضاع دانشگاهها از سال قبل از آن آرامتر بوده است.

این گزارش همچنین نشان می دهد که به رغم افزایش اقتدار داخلی و شهرت بین المللی محمد رضا شاه, وی عمیقا نسبت به انتقادات گسترده مطرح شده در گزارشهای رادیویی, تلویزیونی و مطبوعاتی رسانه های خبری و سازمانهای حقوق بشری اروپایی نسبت به اوضاع ایران ناراضی و خشمگین بود. به گفته سفیر بریتانیا این انتقادها و حملات رسانه ای به ویژه پس از فیلم برداری و گزارش علنی دادگاه مهدی رضایی یکی از متهمان سیاسی و افشاگریهای وی در مورد ابعاد گسترده سرکوب و شکنجه در ایران که برای اولین بار در دادگاهی علنی و با حضور خبرنگاران مطرح می شد به اوج خود رسیده بود.

 

در این زمان به اعتقاد رمزباتوم شاه هم چنان بر سر یک دو راهی سرنوشت ساز برای ایجاد رقابتهای سیاسی و حزبی میان دو حزب ایران نوین و مردم از یک سو و حفظ و کنترل قدرت در دست خودش از سوی دیگر بود: "به رغم شکست کامل حزب ساختگی اپوزیسیون کنونی [حزب مردم] در انتخابات شهر و روستا در ماه اکتبر, شاه همچنان برای ایجاد یک نظام معتبر دو حزبی پارلمانی مصمم است ... ولی وی با یک تنگنای واقعی مواجه است. تا زمانی که او به غلط تمامی قدرت و همه دستاوردهای دولتش را به شکلی اغراق آمیز به خودش اختصاص و نسبت داده و در نقش یک دانای کل ظاهر شود نمی تواند به سادگی اعتراضات گسترده ای را که حق طبیعی یک حزب اپوزیسیون سالم است را تحمل کند."

 

مساله افزایش حس خودکامگی و عمیقتر شدن رفتار و فرهنگ تک صدایی شاه امری بود که در قسمتهای مختلف این گزارش و دیگر یادداشتهای مربوط به سالهای آغازین دهه هفتاد میلادی تکرار شده است. در بخش دیگری از همین گزارش سالانه سفیر بریتانیا تاکید کرده است:"سرسپردگی اعضای دولت و نیروهای مسلح و حقیقتا مطبوعات به موقعیت اقتدارگرایانه شاه در طول سال [1972] ادامه داشت. گفتگوهای او با وزرایش و دیگر مقامات عالی رتبه به یک تک گویی (مونولوگ) تبدیل شده است." در بخش دیگری از این گزارش با اشاره به تغییرات عمده در سطح فرماندهی نیروی دریایی و زمینط به تصمیم و فرمان شاه ذکر شده است: "در وفاداری هیچ یک از این افراد شکی نبوده است. اقدام شاه در برکناری این عده بدون شک از جهتی یادآوری به جانشینان آنها است که انتصاب آنان منحصرا به شاه مربوط بوده و تداوم شغل آنان نیز بستگی به لطف وی دارد."

 

به نوشته رمزباتوم, اعتماد به نفس شاه از استحکام قدرت داخلی خود موجب توجه بیشتر وی به تحولات منطقه ای و خارجی شده بود. از یک سو وی نگران نفوذ بلوک شرق در خاورمیانه بود و از سوی دیگر در اندیشه قطعی کردن مساله جزایر سه گانه با امارات متحده عربی بود. بر همین اساس بود که عطش سیری ناپذیر حکومت پهلوی دوم در خریدهای تسلیحاتی و بالا بردن توان رزمی ایران در آن سال نیز همچنان ادامه داشت. به گفته سفیر کبیر بریتانیا: "در بیشتر این مشکلات و به خصوص در مساله خلیج فارس, شاه و وزیر خارجه اش ارتباط نزدیک خود را ما با حفظ کرده و ظاهرا از راهنماییهای ما استقبال می کردند. ... وقتی که مساله جزایر حل و فصل شد روابط ایران و انگلیس نیز به سرعت بهبود یافت."

 

سفیر بریتانیا با آن که در گزارش خود تاکید می کند که روابط دفاعی و تسلیحاتی ایران با کشور متبوع وی همچنان حسنه و گسترده است, ولی بر این واقعیت تاکید دارد که: "ما به هیچ وجه جای امریکاییها را به عنوان متحد اصلی و تامین کننده اصلی تجهیزات نظامی ایران نگرفته ایم و امریکاییها نیز همه تلاش خود را به کار می گیرند که این مساله هرگز اتفاق نیافتد."

 

ادامه دارد...