دربار، دولت و مردم بريتانيا روز جمعه هشتادمين سالروز تولد ملكه كشورشان را جشن گرفتند.

روز جمعه 21 آوريل، "اليزابت الكساندرا مري ويندزور" ملكه بريتانيا هشتاد ساله شد. وي در چنين روزي در سال 1926 به دنيا آمده است. با اين حال بر اساس تقويم رسمي اين كشور جشن رسمي تولد وي در سومين شنبه ماه ژوئن هر سال جشن گرفته مي شود.

الیزابت به هنگام تولد در صف افراد آماده کسب مقام سلطنت پس از جورج پنجم پدر بزرگ پدریش در رتبه سوم قرار داشت و کمتر کسی احتمال می داد که وی روزگاری به اریکه سلطنت بریتانیا تکیه بزند. نفر اول عموی الیزابت دوم ادوارد هشتم بود که پس از مدت کوتاهی از آغاز سلطنتش، وصال به عشق به یک بانوی مطلقه به نام "ولیس سیمپسون" و عزیمت به تبعبد را به سلطنت بریتانیای کبیر و مستعمراتش ترجیح داد و در سال 1936 تخت سلطنتش را به برادر کوچکترش جورج ششم پیشکش کرد.

به دنبال مرگ "جورج ششم" پادشاه بريتانيا در ششم فوريه 1952، اليزابت 25 ساله به جانشيني پدر خود برگزيده شد و شانزده ماه بعد نيز در روز دوم ژوئن 1953 در سن 27 سالگي طي مراسمي رسمي در كليساي وست مينستر واقع در مركز شهر لندن با نام "ملكه اليزابت دوم" تاجگذاري كرد.

اليزابت در نوامبر سال 1947 و در سن 21 سالگي با پرنس فيليپ (دوك آو ادينبورو) ازدواج كرد كه حاصل اين ازدواج سه پسر و يك دختر به نامهاي "چارلز" (وليعهد بريتانيا و متولد نوامبر 1948)، "آن" متولد آگوست 1950)، "اندرو" متولد فوريه 1960 و "ادوارد" متولد مارس 1964 است.

برخلاف سه فرزند اول و همچنین خواهر کوچکترش مارگارت که زندگی خانوادگی توام با طلاق، ناراحتی و شکستی را تجربه کرده اند، ملکه الیزابت و همسرش تاکنون زندگی شخصی نسبتا آرام و به دور از جنجالی را پشت سر گذارده اند.

از نظر تشریفاتی و بدون داشتن ضمانت اجرایی ملکه الیزابت علاوه بر بریتانیا رییس نمادین 16 کشور مشترک المنافع (کشورهای مستعمره سابق بریتانیا) نیز محسوب می شود.

الیزابت دوم در حال حاضر از نظر قدمت دوران سلطنت در بین حکام زنده و بر سر قدرت کشورهای جهان پس از "بومیبول" پادشاه تایلند دیرپاترین پادشاه یا ملکه یک کشور سلطنتی محسوب می شود.

ملکه بریتانیا از ابتدای سلطنتش تاکنون شاهد ده نخست وزیر مختلف از احزاب محافظه کار و کارگر بوده که نخستین آنها "وینستون چرچیل" از حزب محافظه کار بوده و آخرین آنها تاکنون "تونی بلر" از حزب کارگر است.

با توجه به طبیعت تشریفاتی و غیرمسئول بودن مقام سلطنت در بریتانیا، در طول 54 سالی که از آغاز سلطنت الیزابت دوم می گذرد وی کمتر دچار مشکل جدی در زندگی عمومی و مملکت داری شده و از نظر محبوبیت در نزد افکار عمومی بیش و کم در یک سطح قرار داشته است.

با این حال یک بار در سالهای بالا گرفتن اختلافات زناشویی بین پرنس چارلز فرزند ارشد ملکه با همسر سابقش پرنسس دایانا نهاد سلطنت و شخص ملکه تا حد زیادی دچار بحران شدند. حوادثی که که منجر به جدایی موقت و طلاق آن دو شد و پس از یک دوره کشمکش و رویارویی بین دربار و دایانا سرانجام به تصادف خونین پاریس در 31 آگوست 1997 و مرگ دایانا منجر شد.

ظهور پدیده دایانا به عنوان همسر چارلز، ولیعهد و پادشاه آینده کشور در دربار بریتانیا در سال 1981 به مرور موجب بروز تغییرات شگرفی در ساختار سنتی دربار و جایگاه شخص ملکه شد.

تا پیش از ظهور دایانا ملکه الیزابت و مادرش ملکه مادر به عنوان مظهر محبوبیت، نیکوکاری و مشارکت در امور خیریه اجتماعی و بین المللی شناخته می شدند، ولی دایانا به مرور و بدون سر و صدا توانست در قلب مردم بریتانیا و دیگر نقاط جهان جا باز کند و همزمان با کسب محبوبیت برای خود از میزان محبوبیت دیگر اعضای خانواده سلطنتی و به خصوص شخص ملکه نیز بکاهد.

این جدال و رقابت خاموش تا جایی پیش رفت که دایانا در مصاحبه جنجالی خود با بی.بی.سی پس از طلاق از چارلز و قبل از حادثه پاریس صریحا اعلام کرد که علاقه ای ندارد که روزی ملکه بریتانیا شود و به جای آن ترجیح می دهد که "ملکه قلبها" باشد.

در این مدت گزارشها، داستانها و شایعات زیادی درباره دشمنی شخصی ملکه الیزابت و پرنسس دایانا وجود داشت و این دو گاه و بیگاه به انواع روشهای مستقیم و غیر مستقیم عدم علاقه و ناراحتی خود را نسبت به یکدیگر ابراز می داشتند.

با مرگ دایانا که عده ای آن را مشکوک نیز قلمداد کردند، این کشمکشها نه تنها کاهش نیافت بلکه برای مدتی افزایش نیز یافت و دارای تبعاتی نیز در نحوه نگرش متقابل افکار عمومی و دربار بریتانیا به یکدیگر شد.

شدت محبوبیت بی نظیر و غیرقابل پیش بینی دایانا، چه در دوران حیاتش، چه در جریان تصادف و مرگ خونینش و چه حتی در فاصله چند سال پس از آن، مجالی را برای ملکه الیزابت برای تداوم این رویارویی باقی نگذاشت. از این جهت در یک چرخش تاریخی در خلال پیام رادیویی و تلویزیونی خود آشکارا از ضرورت درس گرفتن از مرگ دایانا بازنگری در وظایف سلطنت و ساختار دربار کشور سخن گفت.

در آن هنگام بسیاری این سخنان را سیاست دوران ضعف و سخنان از سر ناچاری ملکه تلقی کردند و آن را چندان جدی نگرفتند. با این حال مرور زمان نشان داد که دربار و شخص ملکه این مساله را بسیار جدی گرفته و به مرور در ترمیم چهره تا حدی مخدوش شده اجتماعی و سیاسی خود کوشیدند.

در یک نظرسنجی عمومی که بلافاصله پس از مرگ دایانا انجام شد برای نخستین بار اکثریت مردم بریتانیا اعلام ناراحتی و عدم رضایت خود از سلطنت و شخص ملکه را ابراز کردند.

در یک نظرسنجی بعدی که چند ماه بعد توسط بی.بی.سی صورت گرفت اکثر مردم این کشور از علاقه خود به تداوم سلطنت ملکه البته با جانشینی پرنسس ویلیام نوه وی و نه چارلز ولیعهد کنونی سخن گفتند.

در سالهای اخیر اغلب درباریان و به ویژه شخص وی و ولیعهدش تلاش زیادی کردند تا از تصویر سنتی دست نیافتنی و اشرافی خانواده سلطنت که طی قرنها در اذهان مردم بریتانیا شکل گرفته فاصله بگیرند و قلوب آنان را فتح کنند.

ملکه و چارلز برخلاف گذشته بیشتر در امور خیریه داخلی و خارجی فعال شدند، بر میزان مراودات بین المللی خود افزودند، در موارد متعدد با مردم تماس برقرار کردند و حتی از طریق دیدارهای رودررو و مناسبنهای عمومی و همچنین فعال کردن پایگاههای اینترنتی دفاتر شخصی خود با مردم ارتباط مستقیم برقرار کردند.

در این سالها ملکه با موافقت و حمایت بدولت با رخی درخواستهای گروههای منتقد سلطنت در ضرورت شفافیت و محاسبه پذیری دربار و درباریان موافقت کرد و این مساله تا حد زیادی به بازگشت محبوبیت نسبی ملکه منجر شد.

نتیجه این تلاشها برای ترمیم چهره مخدوش شده دربار، ملکه و ولیعهد بریتانیا تا حد زیادی موفق بوده است. در جریان ازدواج سال گذشته چارلز با دلداده و محبوبش "کامیلا پارکر بولز" که پس از سالها رابطه پنهانی صورت گرفت مشخص شد که از شدت مخالفت افکار عمومی با چارلز و دربار کاسته شده و خاطره دایانا تا حد زیادی به تاریخ پیوسته است.

چه در جریان جشنهای پنجاهمین سالگرد سلطنت ملکه در سال 2002 و چه در جریان جشنهای کنونی هشتادمین سال تولد او این شایعه رواج یافت که الیزابت دوم مصمم است تا از سلطنت کناره گرفته و جای خود را به چارلز ولیعهد میانسال خود بدهد. چارلز اکنون 57 ساله است.

برخی نیز به دلیل مخالفتهای اشکار و نهان کلیسای انگلیکن (که اتفاقا پادشاه یا ملکه بریتانیا رییس سنتی آن است) با انتصاب همسر جدید چارلز به عنوان ملکه و همسر پادشاه آینده این شایعه نیز رواج دارد که ممکن است پرنس ویلیامز فرزند ارشد چارلز و دایانا که از محبوبیت زیادی بین مردم برخوردار است مستقیما و با پیشی گرفتن از پدرش به عنوان پادشاه بعدی کشورش به تخت بنشیند.

با وجود همه این شایعات نزدیکان ملکه الیزابت دوم تاکید دارند که با توجه به صحت و سلامت جسمی و روحی، وی هیچ برنامه ای برای کناره گیری از سلطنت ندارد و قصد دارد تا با وجود رسیدن به سن هشتاد سالگی و داشتن سه فرزند و هفت نوه همچنان به عنوان یک مادر بزرگ شاغل به سمت تمام وقت خود ادامه دهد.

بریتانیا در طول شصت سال اخیر و به خصوص در طول سلطنت الیزابت دوم دچار فراز و نیشبهای زیادی بوده و از یک امپراتوری و قدرت استعماری بلامنازع به یک قدرت درجه دو اروپایی تبدیل شده است. این واقعیت به همراه تغییرات ناگزیر قرن بیست و یکمی دربار این کشور نهاد سلطنت را هم دچار دگرگونیهایی ساخته و آن را تاحدی از حالت کلاسیک و پرقدرت تاریخی خود خارج و به یک نماد تشریفاتی و سنتی و عاملی برای تجدید خاطرات و جذب گردشگر خارجی تغییر رتبه داده است.